E 10 REGLANAN PA NASHONNAN EKSITOSO (PARTI 2)
Den e di dos parti di nos eksplorashon di The 10 Rules of Successful Nations di Ruchir Sharma, nos ta sigui analisá prinsipionan ku ta sostené éksito nashonal. Despues di kubri e promé seis regla den promé parti di e blog akí, nos ta bai awor pa e kuater sobra regla, ku ta trata témanan esensial manera globalisashon, korupshon, i insertidumbre di kresementu ekonómiko.

Regla 7: E Ròl di Korupshon den Desaroyo Ekonómiko
Ta konsiderá korupshon hopi biaha komo un opstákulo pa progreso ekonómiko, i ku rason. Pero e análisis di Sharma ta ofresé un punto di bista mas nuansá (i diferente): ounke redukshon di korupshon ta vital, su impakto riba kresementu ta dependé di e grado i tipo di korupshon.
Por ehèmpel, Sharma ta kompará “korupshon efisiente”, manera mirá den paisnan manera China, kaminda soborno hopi biaha ta aselerá proseso, ku “korupshon ekstrakto,” ku ta komun den hopi pais ku ta den desaroyo i ku su úniko propósito ta pa enrikesé élite. Ounke e promé por koeksistí ku un kresementu ekonómiko rápido pa un sierto tempu, e último ta invariablemente stroba desaroyo. E idea di Sharma ta enfatisá importansia di trata korupshon di un manera pragmátiko en bes di idealístiko.
Regla 8: Brasa Globalisashon, Pero Ku Koutela
Sharma ta un sostenedó di globalisashon pero ta enfatisá e nesesidat di un maneho balansá. Ounke integrashon den ekonomia global por stimulá kresementu, dependensia eksagerá riba merkadonan i invershon for di afó por laga un pais vulnerabel pa shòk eksterno. E kresementu di China komo un sentro global di manufakturashon ta un testimonio di benefishinan di globalisashon. Sinembargo, Sharma ta indiká ku resiente esfuerso di China pa stimulá konsumo doméstiko i baha dependensia riba eksportashon ta reflehá un komprenshon klaro di riesgo di globalisashon eksagerá. Paisnan mester buska un balansa entre probechá di oportunidatnan global i fortalesé resilensia doméstiko.
Regla 9: Kresementu No Ta Permanente
Un tema prinsipal den buki di Sharma ta naturalesa sirkular di kresementu ekonómiko. Ningun pais, no importá kon potente e ta, por mantené un tasa haltu di kresementu pa semper. E “regla di 5 porshento” di Sharma ta indiká ku kresementu mas haltu ku esaki ta raro i normalmente kòrtiku.
E historia ekonómiko di Brasil ta sirbi komo un ehèmpel di atvertensia. Un biaha alabá komo un “rising star” den ekonomia global, e kresementu di Brasil a baha drástikamente pa motibu di inefisiensia struktural i dependensia eksagerá riba eksportashon di komodidat. E lès di Sharma ta kla: paisnan mester prepará pa kaida hasta durante tempu di prosperidat.
Regla 10: Kaida di Un Pais No Ta Inevitabel
Ounke kresementu no ta permanente, kaida tampoko ta inevitabel. Sharma ta duna ehèmpel di paisnan ku a logra reinventá nan mes i bolbe aktivá un ekonomia stagna dor di reforma oudas i polítika inovativo.
E kresementu di Alemania despues di reunifikashon ta un ehèmpel klaro. Dor di reformanan den merkado di trabou, invershon den teknologia i mantené disiplina fiskal, Alemania a superá retonan grandi pa bira e ekonomia mas grandi di Europa. E último regla di Sharma ta enfatisá ku poder di adaptabilidat i resilensia ta yuda un pais forma su destino.
Implikashonnan pa Polítikonan i Invershonistanan
E dies regla di Sharma ta ofresé lèsnan balioso pa polítiko, invershonistanan i siudadanonan global. Nan ta enfatisá importansia di kresementu balansá, gobernashon prudente, i resilensia den kara di retonan, prinsipionan ku ta hopi relevante pa ekonomia chikitu insular den área di Karibe.
Pa polítikonan den ekonomia chikí, e regla nan ta indiká e nesesidat di strategia adoptivo ku ta tuma na kuenta nan vulnerabilidat struktural, manera tamaño limitá, poblashon chikí, dependensia eksterno i riesgo di klima. Por ehèmpel, Regla 1 (Tendensia demográfiko) ta mustra e urgensia pa invershon den hubentut i atrakshon di migrantenan kalifiká pa kompensá emigrashon i un poblashon ku ta birando bieu. Regla 4 (Debe) i Regla 7 (Korupshon) ta partikularmente relevante, pasobra debe grandi i institutonan debil a kosta region kresementu den pasado.
Di un punto di bista di un invershonista, e regla di Sharma por yuda evaluá viabilidat di invershon a largu plaso den SIDS (Small Island Development Systems). Regla 5 (Kompetensia) i Regla 8 (Globalisashon) ta indiká importansia di posishonamentu di niche, paisnan Karibense mester probechá di sektornan úniko manera turismo, inovashon den e “blue economy” i servisio offshore, miéntras ku nan ta fortalesé resilensia lokal dor di kadena di balor interno mas fuerte.
Eventualmente, e regla nan ta motivá lider di islanan chikí pa pensa den sirkulo, prepará pa shòknan, i buska reforma ku ta konstruí forsa struktural mas aya di e sirkulo di elekshon. Sea dor di disiplina fiskal, stimulashon di inovashon, òf kooperashon regional, e marko di Sharma ta ofresé un guia pragmátiko i fleksibel pa progreso sostenibel den un paisahe global ku ta kambia konstantemente.
Pa polítikonan, reglanan ta sirbi komo un plan di akshon pa desaroyo sostenibel. Pa invershonistanan, nan ta un marko pa identifiká oportunidat i riesgo den merkado global.
Konklushon
The 10 Rules of Successful Nations di Ruchir Sharma ta un rekurso balioso pa komprondé forsa kompliká ku ta moldia destino di paisnan. Dor di analisá tantu éksito komo e frakaso di paisnan rònt mundu, Sharma ta duna un mapa pa nabegá retonan di un mundu global ku ta evolushoná rápido.
Huntu, e dies reglanan ta forma un guia kompleto pa konstruí ekonomianan resiliente, kompetente i ekitativo. No ta importá si bo ta polítiko, invershonista, òf simplemente opservador kurioso di asuntu global, e buki aki ta ofresé perspektiva ku ta relevante pa awor i pa futuro.

Dieudonne (Neetje) van der Veen ta un konsultant di maneho finansiero. Su trabou i eksperensia ta konsentrá prinsipalmente riba e tereno di maneho finansiero i struktura di empresanan den nesesidat i Gobernashon den siklo di Planifikashon i Kontrol.
Van der Veen tin un máster den ekonomia di negoshi (Erasmus Universidat Rotterdam), ta un akountent sertifika (NBA), un CFE (Examinador Sertifiká di Fraude) i un CICA (Auditor Sertifiká di Kontrol Interno).
Un danki na Percy Pinedo pa e sosten ku papiamento.